32. Leon Schiller

 

Leon Schiller, a właściwie Leon Schiller de Schildenfeld to jeden z największych artystów w dziejach polskiego teatru: reżyser, autor scenariuszy teatralnych i radiowych, twórca idei polskiego teatru monumentalnego, krytyk i teoretyk teatru.

Urodził się 14 marca 1887 roku w Krakowie, tam ukończył szkołę średnią. Jeszcze w czasach szkolnych debiutował jako aktor w "Zielonym Baloniku". Następnie wyjechał do Paryża, gdzie studiował na Sorbonie i zaprzyjaźnił się z jednym z najwybitniejszych reformatorów teatru - Edwardem Gordonem Craigiem. Podczas I wojny światowej przebywał głównie w Krakowie, Berlinie oraz Wiedniu. W 1917 roku został współtwórcą grupy artystycznej Formistów, po czym przeniósł się do Warszawy, gdzie związał się z kierowanym przez Ludwika Solskiego Teatrem Polskim. Rok później - po przejęciu sceny przez Arnolda Szyfmana - został kierownikiem muzycznym i literackim.

Jego pierwszym ważniejszym przedstawieniem była "Szopka Staropolska", do której napisał scenariusz, a reżyserię powierzył Aleksandrowi Zelwerowiczowi. W Teatrze Polskim zrealizował blisko 46 tytułów w zakresie inscenizacji, reżyserii, opracowania muzyki i tekstu oraz przekładu. Najważniejsze z nich to spektakle monumentalne: "Samuel Zborowski" (1927 r.) oraz "Dziady" (1934 r.), "Zeittheater" czyli spektakle o aktualnej problematyce społecznej: "Opera za trzy grosze" (1929 r.).
W 1933 roku przyznano Schillerowi stanowisko kierownika wydziału reżyserskiego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej. W roku 1941, aresztowany przez Gestapo, trafił do Oświęcimia, skąd po dwóch miesiącach udało mu się uciec. Po wojnie, w latach 40-tych był rektorem Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Łodzi i redaktorem naczelnym pisma "Teatr". Od września 1949 do września 1950 r był dyrektorem artystycznym Teatru Polskiego w Warszawie. W 1952 roku założył istniejące do dziś pismo "Pamiętnik Teatralny". Najważniejsze jego artykuły i eseje zebrano w tomach "Teatr ogromny" i "U progu nowego teatru".

Leon Schiller – to skomplikowany, trudny, grząski i monumentalny temat. Wydano już kilka tomów jego pism, napisano niemało monografii, szkiców, esejów, artykułów, wspomnień. Sumowano sukcesy, odmierzano klęski, opisywano warsztat i poglądy reżysera, style, kierunki, formy "teatru Schillera", analizowano jego umiejętności, charakter, wady i zalety, ludzkie winy i krzywdy, poszukiwano namiętnie i bezskutecznie jednoznacznych prawd. Dalej pozostaje nieujarzmiony, wielki, tajemniczy, legendarny reformator sceny polskiej, reżyser, pedagog, teatrolog, społecznik i pisarz. 

/Źródło: Edward Krasiński, "Leon Schiller w Teatrze Polskim 1917-1952", Wydawnictwo Teatru Polskiego w Warszawie, Warszawa 1987, s. 21./